KONSELLU MINISTRU APROVA ONA PROPOSTA OJE 2026 HO NIA MONTANTE BILLIAUN $ 2.291
KONSELLU MINISTRU APROVA
ONA PROPOSTA OJE 2026 HO NIA MONTANTE BILLIAUN 2.291
Dili, 30 Setembru 2025
Sorumutu Estraordinariu
Konsellu Ministrus ne'ebé halao iha Palásiu Governu, tersa-feira ne'e, aprova
ona Proposta Orsamentu Jerál Estadu ba tinan 2026 (OJE 2026) ne’ebé aprezenta
hosi Ministra Finansas, Santina José Rodrigues F. Viegas Cardoso ho montante
globál konsolidadu dolar amerikanu biliaun $ 2,291.
Orsamentu ne’e prevee
dolar amerikanu biliaun $ 2,215 ba Administrasaun Sentrál no dolar amerikanu
millaun $ 60 ba Rejiaun Administrativa Espesiál Oe-Kusi Ambenu (RAEOA), ne’ebé
dolar amerikanu millaun $ 30 mai hosi reseita rasik. Seguransa Sosiál iha
orsamentu dolar amerikanu millaun $ 170, ne’ebé dolar amerikanu millaun $ 46
mai hosi reseita rasik.
Proposta OGE 2026 tuir
estratéjia IX Governu Konstitusionál no Planu Estratéjiku Dezenvolvimentu
2011-2030, hodi kanaliza rekursus atu hametin kapitál sosiál, investe iha
infraestrutura, diversifika ekonomia no hametin boa governasaun.
Kona-ba perspetiva
makroekonómiku ba tinan 2026, Governu projeta kreximentu PIB nian ho 4,5%,
ne'ebé sustenta hosi aumentu iha konsumu privadu no investimentu públiku, no
inflasaun média anuál ne'ebé estabiliza besik 1,2%, hafoin tuun ba 0,5% iha
tinan 2025.
Medida orsamentál
prinsipál sira mak :
·
Setór sosiál: millaun US$74,2 ba saúde
(inklui millaun US$55,9 ba kuidadu saúde primáriu no millaun US$4,5 ba
reabilitasaun no konstrusaun ospitál sira), millaun US$35,8 ba edukasaun (ho
reforsu ba Programa Merenda Eskolár, konstrusaun no reabilitasaun ba
sala-de-aula, reforma kurrikulár no formasaun profesores) no millaun US$180,4
ba protesaun sosiál (ne’ebé millaun US$170 ba Seguransa Sosiál no millaun
US$10,4 ba programa Bolsa da Mãe hodi apoia primeira infánsia);
·
Setór infraestruturas: millaun US$436 ba
kapitál dezenvolvimentu, ho millaun US$300 aloka ba fundu infraestruturas,
millaun US$107 ba liñas ministeriais no millaun US$29 ba munisípiu sira. Inklui
mós millaun US$223,4 ba enerjia (hodi habelar no moderniza rede elétrika
nasionál, estudus kona-ba infraestruturas petrolíferas no dezenvolvimentu
projetu Tasi Mane) no millaun US$20,2 ba agrikultura (hodi reabilitasistema
irrigasaun no medidas atu promove aumentu produtividade agríkola no
mekanizasaun nian);
·
Setór ekonómiku: millaun US$32,1 ba apoiu
emprezas mikro, ki’ik no média no
kooperativas no mós promove esportasaun ho produtu ne’ebé kualidade;
millaun US$4,3 hodi apoia medidas iha área komérsiu no indústria, liuliu ba
hametin lojístika, promove investimentu estranjeiru no sustentabilidade
industriál; millaun US$104,7 ba setór petrolíferu, inklui esplorasaun ba bloku
foun petrolíferus no minerais, estudus ba projetu Tasi Mane, no dezenvolvimentu
petrolíferu; millaun US$5,2 ba kriasaun sentrus turístikus hodi apoia Programa
Nasionál Promosaun;
·
Setór Institusionál e boa governasaun:
Prevee millaun US$12,7 atu hametin diplomasia no garante kumprimentu rekizitu
adezaun ba ASEAN; millaun US$16,2 atu reforsa setór justisa; millaun US$37,1
atu apoia prosesu desentralizasaun no modernizasaun jestaun finanseira públika;
no millaun US$6,2 ba reforma funsaun públika no formasaun funsionárius.
Ho proposta ida-ne’e,
Governu buka atu asegura ezekusaun sustentavel husi ninia polítikas públikas,
atu konsolida integrasaun rejionál no promove dezenvolvimentu ida ne’ebé
inkluzivu, hodi prepara país ne’e hasoru dezafius ekonómikus no sosiais tinan
lima oin mai.*
Mídia-MOP
